Termin ład przestrzenny doskonale znany jest wszystkim architektom i urbanistom. W potocznym języku rzadko używa się tego pojęcia, chociaż tak naprawdę odnosi się ono do wszelkich działań zmierzających ku zrównoważonemu gospodarowaniu przestrzenią.

Definicja ładu przestrzennego

Ład przestrzenny po raz pierwszy został zdefiniowany w Ustawie z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. nr 45, 2006 r. jednolity tekst, poz. 319 s.2/39). Zgodnie z przepisami termin ten opisuje “takie ukształtowanie przestrzeni, które tworzy harmonijną całość oraz uwzględnia w uporządkowanych relacjach wszelkie uwarunkowania i wymagania funkcjonalne, społeczno-gospodarcze, środowiskowe, kulturowe oraz kompozycyjno-estetyczne”.

Istotą jest w tym przypadku harmonijna całość oraz uporządkowanie przestrzeni uwzględniające różne wymagania, nie tylko estetyczne, ale również m.in. społeczno-gospodarcze. Ład przestrzenny powinien być więc rozumiany jako przestrzeń zaplanowana racjonalnie, funkcjonalnie i pożytecznie oraz w zgodzie z otoczeniem.

Ład przestrzenny wraz ze zrównoważonym rozwojem stanowią obecnie nadrzędny cel gospodarki przestrzennej, rozumianej jako zaplanowane i racjonalne gospodarowanie przestrzenią. Powinien łączyć ze sobą przestrzeń użytkową dla ludzi z elementami przyrodniczymi, wytwory cywilizacji z wytworami powstającymi w wyniku działania czynników naturalnych. Zasady z tego zakresu powinny być realizowane nie tylko w ramach inwestycji publicznych, ale także w przypadku zabudowy jednorodzinnej.

Najważniejsze elementy i kryteria ładu przestrzennego

Poszczególne elementy, które współtworzą ład przestrzenny, mają na celu zoptymalizować jakość naszego życia, ograniczać konflikty przestrzenne, zmniejszać istniejące już dysfunkcje oraz podnosić wydajność ekonomiczną, a przede wszystkim przeciwdziałać dalszej degradacji środowiska przyrodniczego. Do tego rodzaju elementów zaliczamy m.in.:

  • racjonalne rozmieszczanie terenów zabudowanych poprzez m.in. powstrzymywanie rozpraszania zabudowy oraz wykorzystywanie do inwestycji budowlanych terenów już uzbrojonych i posiadających zaplecze komunikacyjne,
  • ponowne wykorzystanie terenów poprzez uzupełnianie zabudowy w celu ograniczenia ekspansji na tereny niezabudowane (np. realizacja inwestycji na terenach poprzemysłowych),
  • uwzględnianie kontekstu otoczenia, przede wszystkim otoczenia przyrodniczego, krajobrazowego, kulturowego, społecznego.
  • kształtowanie przestrzeni w sposób, który będzie miał jak najbardziej pozytywny wpływ na rozwój relacji obywatelskich, przede wszystkim w ujęciu lokalnym,
  • dbałość o dostosowywanie projektów publicznych do istniejącej na danym terenie zabudowy,
  • dbałość o zachowanie dóbr dziedzictwa kulturalnego.

Najważniejsze kryteria ładu przestrzennego to:

  • logika przestrzenna: odpowiednie rozmieszczenie funkcji w optymalnych miejscach, odpowiednie sąsiedztwo funkcji: bezkonfliktowe i zapewniające najwięcej korzyści,
  • odpowiednia struktura pionowa: dążenie do zachowania proporcji wysokości,
  • odpowiednia struktura pozioma: zrównoważona struktura użytkowania i władania, odpowiedni kształt i wielkość działek, pól siewnych, gospodarstw rolnych itd.,
  • optymalizacja przepływu i przemieszczania się ludności: przeciwdziałanie nadmiernemu zaangażowaniu transportu w danym obszarze,
  • przestrzenna czytelność form zagospodarowania przestrzennego i zabudowy: dostosowanie form budowli do funkcji, jakie spełniają w przestrzeni społecznej (np. szkoły, kościoły, banki),
  • zachowanie walorów środowiska przyrodniczego i kulturowego oraz zagospodarowanie przestrzenne pozwalające na zachowanie równowagi ekologicznej.